Nederlands Jazz Archief

Het Kloppende Hart van de Nederlandse Jazzgeschiedenis: Het Nederlands Jazz Archief

Muziek is vluchtig. Een noot wordt gespeeld en verdwijnt weer in de stilte. In Nederland heeft de jazzmuziek sinds de vroege twintigste eeuw echter een onuitwisbare stempel gedrukt op het culturele landschap. Het was een geluid van vrijheid, rebellie en van grenzeloze creativiteit. Om te voorkomen dat deze rijke, swingende geschiedenis in de nevelen der tijd zou oplossen, werd een instituut in het leven geroepen dat inmiddels van onschatbare waarde is voor ons nationale erfgoed: het Nederlands Jazz Archief (NJA).

De Oprichting: Een Passie voor Behoud

Photo: Herbert Behrens / Anefo, CC0. Source

Het fascinerende verhaal van het Nederlands Jazz Archief begint in 1980. Een groep gepassioneerde muziekliefhebbers realiseerde zich destijds dat de vroege geschiedenis van de Nederlandse jazz in rap tempo dreigde te verdwijnen. Pioniers overleden en met hen dreigden unieke verhalen en documenten voorgoed verloren te gaan. De absolute drijvende kracht en de visionair achter de oprichting was de vermaarde jazzhistoricus Herman Openneer.

Openneer was een man met een heldere missie. Hij struinde markten af, bezocht zolders van bejaarde muzikanten en verzamelde met een ongekende gedrevenheid alles wat los en vast zat over de Nederlandse jazz. Onder zijn bezielende leiding groeide de organisatie uit van een idealistisch eenmansproject tot een professioneel en onmisbaar archief. Wat begon als een moedige poging om de restanten van een subcultuur te redden, werd uiteindelijk de centrale bewaarplaats voor het muzikale geheugen van de natie.

Schatkamers vol Geluid en Beeld

Wat het Nederlands Jazz Archief door de decennia heen heeft weten te beschermen, is ronduit indrukwekkend. De fysieke collectie beslaat tegenwoordig maar liefst 550 strekkende meter aan historisch materiaal en herbergt de absolute kroonjuwelen van de Nederlandse en internationale geïmproviseerde muziek.

Het archief bevat onschatbare geluidsdragers, van zeldzame snijplaten tot niet eerder uitgebrachte originele masterbanden. Daarnaast omvat het talloze foto's, glasnegatieven, affiches, handgeschreven bladmuziek en oude instrumenten. Bijzonder waardevol zijn de geredde persoonlijke archieven van grootheden zoals zangeres Rita Reys, orkestleider Boy Edgar en slagwerker Han Bennink. Ook bevat het instituut unieke documentatie van buitenlandse legendes die in Nederland optraden, waaronder onschatbare opnames van gitaarlegende Wes Montgomery.

Deze objecten vertellen gezamenlijk een veel groter verhaal. Het zijn tastbare herinneringen aan rokerige nachtclubs in de jaren vijftig en ze tonen de immense veerkracht van muzikanten tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen jazz door de bezetter als 'entartete' werd bestempeld en veelal ondergronds moest voortbestaan.

Historische Mijlpalen en Levend Erfgoed

Een cruciale historische mijlpaal was de strategische samenwerking in 2013, waarbij de fysieke collectie werd ondergebracht bij het gerenommeerde Allard Pierson van de Universiteit van Amsterdam. Dankzij deze verhuizing valt de collectie nu officieel onder de Nederlandse Erfgoedwet, wat betekent dat het materiaal voor de eeuwigheid is veiliggesteld en onder optimale omstandigheden wordt gekoesterd.

Het NJA is bovendien geen passief of in zichzelf gekeerd instituut. Zij houden de geschiedenis op spectaculaire wijze levend, onder andere door het uitbrengen van het Jazz Bulletin, een gerespecteerd kwartaalmagazine voor diepgravend muziekhistorisch onderzoek. Via hun eigen platenlabel en de bejubelde cd-serie Treasures of Dutch Jazz zien verborgen muzikale parels opnieuw het levenslicht. Ook het online platform Jazzhelden.nl, boordevol diepte-interviews met invloedrijke Nederlandse musici, toont hun innovatieve en toewijdende aanpak.

Wat we zonder hen zouden verliezen

Stel je voor dat dit unieke archief niet zou bestaan. We zouden niet slechts een enorme hoeveelheid oude platen en vergeelde foto's missen; we zouden de ziel van een volledige en invloedrijke culturele stroming verliezen. De innovatieve, rebelse geest van de Nederlandse improvisatiemuziek, die wereldwijd hoog in het vaandel staat, zou geen historische fundering meer hebben. Zonder de volharding van de oprichters en de huidige medewerkers zou een gigantisch deel van de Nederlandse twintigste-eeuwse cultuurgeschiedenis eenvoudigweg zijn uitgewist.

De betekenis van het NJA voor zowel de lokale gemeenschap van muzikanten als voor het bredere nationale erfgoed is dan ook enorm. Het instituut dient dagelijks als bron van inspiratie voor hedendaagse conservatoria, voor jonge talenten die hun eigen artistieke wortels willen onderzoeken, en voor iedere muziekliefhebber met een hart voor historie.

De Noodzaak van Bewaren voor de Toekomst

De ontembare inspanningen van het Nederlands Jazz Archief herinneren ons eraan hoe verbazingwekkend kwetsbaar ons recente verleden eigenlijk is. Dit artikel is mede geïnspireerd door persoonlijke herinneringen verbonden aan het Nederlands Jazz Archief die onlangs aan het licht kwamen door digitaliseringswerkzaamheden door EachMoment (https://www.eachmoment.nl). Als iemand oude foto's, filmbeelden of opnames bezit die verbonden zijn aan deze organisatie, kunnen professionele diensten zoals EachMoment helpen ervoor te zorgen dat ze overleven voor toekomstige generaties. Het is door het verleden met respect en zorg te omarmen, dat we garanderen dat de muziek ook in de toekomst onverminderd blijft klinken.