Videorecorder-tracking werkt niet op LP-banden: beeldruis oplossen

Werkt de tracking van uw videorecorder niet op een LP-band, dan ligt het zelden aan de knop alleen. Tracking is de afstelling die de videokoppen precies op de schuine beeldsporen van de band laat lopen. In de LP-stand (long play) loopt de band op halve snelheid, terwijl de koppentrommel even snel blijft draaien. Daardoor zijn de videosporen half zo breed, en een afwijking van een paar micrometer is genoeg om een ruisbalk in beeld te krijgen. De drie oplossingen die het vaakst werken: een recorder met aparte LP-koppen, afspelen op hetzelfde merk of type als het toestel dat opnam, en schone videokoppen.

Waarom auto-tracking op LP-banden faalt

Een VHS-recorder schrijft het beeld niet in de lengte van de band, maar in schuine sporen. Twee koppen op een snel draaiende trommel trekken die diagonale sporen naast elkaar over de band. Aan de onderrand staat een apart controlespoor met één puls per beeld. Bij het afspelen gebruikt de recorder die pulsen om de band precies zo snel te laten lopen dat de koppen óp de sporen blijven en niet ertussen. Dat heet tracking.

In de LP-stand halveert de bandsnelheid. De trommel draait niet langzamer, dus de koppen schrijven evenveel sporen op de helft van de band. Gevolg: elk spoor is ongeveer half zo breed en ligt dichter tegen zijn buren aan. Volgens de VHS-specificaties is LP daardoor ruiziger en moeilijker te tracken: een kleine afwijking die op SP onzichtbaar blijft, schuift de kop op LP al half naast het spoor.

Juist die kleine afwijkingen zijn er altijd. De afstand tussen de trommel en de vaste kop die het controlespoor leest, verschilt per recorder een paar micrometer. Daarom heeft elke videorecorder een tracking-instelling. Auto-tracking zoekt de sterkste stand, maar als het spoor smal is, de koppen te breed zijn of de band van een anders uitgelijnde recorder komt, vindt de automaat geen stand zonder ruis. Hij blijft zoeken, of hij kiest het minst slechte compromis.

Hoe herkent u een LP-band?

Op het etiket staat zelden "LP". Deze signalen verraden het meestal wel:

• De speelduur klopt niet. Een E-180 haalt 3 uur in SP en 6 uur in LP. Staat er meer op dan de tijd op de doos, dan is hij in LP opgenomen.
• Het display van de recorder. Veel toestellen tonen tijdens het afspelen "SP" of "LP" in het display of op het scherm.
• Het soort opname. Lange tv-avonden, voetbaltoernooien, series en complete feesten werden vaak in LP gezet om alles op één band te krijgen.
• Het beeld zelf. Iets zachter beeld, meer korrel en kleur die bij pauze of slechte tracking wegvalt zijn typisch voor LP op PAL.

EP of SLP (een derde van de snelheid) kwam op PAL-recorders zelden voor. Op Nederlandse banden gaat het dus vrijwel altijd om SP of LP.

Videorecorder tracking werkt niet: diagnose per symptoom

Niet elke streep in beeld is een trackingprobleem. Kijk eerst naar wat u ziet:

Symptoom	Waarschijnlijke oorzaak	Wat u kunt doen
Ruisbalk die op één plek in beeld blijft staan	Koppen lopen deels naast het smalle LP-spoor	Handmatig tracking bijstellen in kleine stapjes; anders een recorder met LP-koppen proberen
Balk die langzaam op en neer door het beeld loopt	Auto-tracking blijft zoeken; band rekt of loopt onregelmatig	Auto-tracking uitzetten en handmatig vastzetten; andere recorder testen
Kleur valt weg, beeld wordt (bijna) zwart-wit	Te zwak signaal van het LP-spoor; typisch voor PAL in LP	Tracking bijstellen, koppen reinigen, recorder met LP-koppen gebruiken
Sneeuw of korrel over het hele beeld, ook op SP-banden	Vuile of versleten videokoppen	Koppen voorzichtig reinigen; helpt dat niet, dan zijn ze versleten
SP-banden goed, LP-banden slecht	Recorder zonder aparte LP-koppen, of versleten LP-koppen	Een recorder gebruiken die LP aantoonbaar ondersteunt
Eigen opnames goed, banden van anderen slecht	Uitlijning verschilt per recorder; op LP weegt dat dubbel	Afspelen op hetzelfde merk of type als de recorder die opnam
Beeld springt, rolt verticaal of trilt horizontaal	Geen tracking-, maar een synchronisatie- of timingprobleem	Lees ons artikel over beeld dat springt of rolt

Stap voor stap: beeldruis op een LP-band verminderen

1. Test eerst met een SP-band die u niet dierbaar is. Is die ook ruizig, dan zit het probleem in de recorder (koppen), niet in uw LP-band.
2. Stel de tracking handmatig bij. Druk tijdens het afspelen op de tracking-knoppen (bij veel toestellen CH+ en CH−). Geef na elke stap twee seconden, zodat het beeld kan stabiliseren. Zoek de stand waar de balk net uit beeld is, niet de eerste stand die "goed genoeg" lijkt.
3. Gebruik een recorder met LP-koppen. Vroege VHS-recorders hadden twee koppen. Latere toestellen kregen een breed koppenpaar voor SP en een smal paar voor LP. Let op: bij HiFi-recorders zitten er ook koppen voor het geluid op de trommel, dus "4 koppen" op een HiFi-toestel betekent niet automatisch LP-koppen. De handleiding of de specificaties geven uitsluitsel.
4. Speel af op hetzelfde merk of type als de opnemer. Is de band ooit op een Philips, Panasonic of JVC van het gezin opgenomen, dan heeft een toestel van hetzelfde merk en tijdvak vaak de beste uitlijning voor die sporen.
5. Reinig de koppen, maar met mate. Vuil op een kop die al op een half zo breed spoor moet lezen, kost direct beeld. Lees eerst hoe u koppen schoonmaken met alcohol veilig doet, en test de schone recorder nooit eerst op een waardevolle band.
6. Stop direct als de band piept, kreukt of aanslag achterlaat. Dan is de band zelf het probleem. Elke extra afspeelbeurt beschadigt de smalle LP-sporen verder.

Wat tracking niet kan oplossen

Tracking zet de koppen op het spoor. Wat er op dat spoor staat, verandert het niet. Drie dingen blijven dus zichtbaar, hoe goed u ook instelt:

• Signaalverlies in de band. Magneetband verliest naar schatting 10 tot 20 procent signaalsterkte per decennium, en VHS-banden gaan na 10 tot 25 jaar zichtbaar achteruit. Op LP, waar het spoor al smal is, raakt u die marge sneller kwijt.
• Dropouts. Korte witte flitsen of streepjes komen van plekken waar de magnetische laag beschadigd of weggesleten is. Dat is schade aan de band, geen tracking.
• Trillend of verspringend beeld. Horizontaal trillen en verticaal rollen zijn timingproblemen. Daar gaat ons stuk over verspringend of rollend VHS-beeld dieper op in.

En één ding moet u eerlijk weten: LP haalt nooit het detail van SP. Volgens het Wikipedia-overzicht van VHS haalt SP ongeveer 250 lijnen-equivalent en LP ongeveer 230. Een goede overzetting haalt het beste uit wat er is opgenomen, maar voegt geen detail toe dat de recorder in 1995 niet heeft vastgelegd.

Zelf blijven proberen of laten digitaliseren?

Heeft u een paar banden en een recorder die LP goed afspeelt, dan komt u met de stappen hierboven een heel eind. Gaat het om unieke familieopnames op LP, wees dan zuinig met proberen. Elke afspeelbeurt op een recorder met vuile of te brede koppen slijt aan sporen die al half zo breed zijn als normaal. Bovendien worden goede recorders schaars: de laatste VHS-speler rolde in juli 2016 van de band.

Wilt u het niet zelf doen, dan kunt u uw VHS laten digitaliseren bij EachMoment. Het werkt zo:

1. U bestelt een Herinneringsdoos en stopt uw banden erin, LP en SP door elkaar.
2. U stuurt de doos op. Bij bestellingen vanaf € 50 is de beveiligde koerier gratis.
3. Wij spelen elke band af op goed onderhouden VHS-recorders die LP ondersteunen, en stellen de tracking per band in.
4. U krijgt uw video's in een online album en uw originele banden terug.

De standaard doorlooptijd is 3 tot 4 weken; met spoed 1 tot 2 weken. VHS kost vanaf € 13,49 per band (1 tot 4 banden, inclusief 10% vroegboekkorting) en vanaf € 8,99 per band bij grotere aantallen. EachMoment heeft tienduizenden klanten geholpen en meer dan een miljoen items gedigitaliseerd.

Veelgestelde vragen

Waarom werkt de tracking van mijn videorecorder niet bij LP-banden?

In LP loopt de band op halve snelheid terwijl de koppentrommel even snel draait. De videosporen worden daardoor half zo breed. Een afwijking van een paar micrometer tussen uw recorder en het toestel dat opnam, of koppen die te breed of vuil zijn, is dan genoeg om de koppen naast het spoor te laten lopen. Auto-tracking vindt dan geen stand zonder ruis.

Kan elke VHS-recorder LP-banden afspelen?

De meeste PAL-recorders spelen LP af, maar niet allemaal even goed. Toestellen met alleen twee brede koppen geven op LP vaak ruis en wegvallende kleur. Recorders met een apart smal koppenpaar voor LP lezen de smalle sporen veel beter. Controleer de handleiding: "4 koppen" kan bij HiFi-toestellen ook op de geluidskoppen slaan.

Wat is het verschil tussen SP en LP op VHS?

SP (standard play) loopt op PAL met 2,339 cm/s; LP (long play) op ongeveer de helft. LP verdubbelt de speelduur, zodat een E-180 zes uur haalt in plaats van drie. De prijs is smallere sporen, meer ruis, lastigere tracking en iets minder detail: ongeveer 230 tegen 250 lijnen-equivalent.

Helpt een reinigingscassette tegen ruis op LP-banden?

Alleen als vuile koppen de oorzaak zijn. Ziet u ook ruis op SP-banden, dan kan reinigen helpen. Is alleen LP slecht, dan ligt het meestal aan de koppen of de uitlijning van de recorder, en lost een reinigingscassette niets op. Gebruik zo'n cassette spaarzaam: droge en schurende varianten slijten de koppen.

Kan beeldruis op een LP-band achteraf digitaal worden verwijderd?

Deels. Software kan korrel en ruis dempen en kleur corrigeren, maar detail dat nooit op de band is vastgelegd komt niet terug. Het grootste verschil maakt u bij het afspelen: hoe beter de koppen op het spoor lopen, hoe minder er achteraf te repareren valt. EachMoment biedt optionele AI-verbetering voor € 4,99 per bestand.

Wat kost het om LP-banden te laten digitaliseren?

Bij onze VHS-dienst kost een band vanaf € 13,49 (1 tot 4 banden, inclusief vroegboekkorting) en vanaf € 8,99 per band bij grotere aantallen. Vanaf € 50 is de beveiligde koerier gratis.