Museum Het Warenhuis in Axel

Aan de Markt in het Zeeuws-Vlaamse Axel staat Museum Het Warenhuis. Dit streekmuseum is veel meer dan een verzameling oude voorwerpen: het vertelt de geschiedenis van het Land van Axel in de negentiende en twintigste eeuw, met de collectie streekdracht als een van de hoogtepunten.

De oorsprong: een missie om te bewaren

De wortels van Museum Het Warenhuis gaan terug tot de jaren dertig van de twintigste eeuw. In 1933 werd in Axel een comité opgericht om oude voorwerpen te verzamelen, en datzelfde jaar volgde de eerste tijdelijke tentoonstelling. Een groep enthousiaste verzamelaars en heemkundigen richtte de stichting Axelse Boerenkamer op; al vóór de Tweede Wereldoorlog verzamelden de leden voorwerpen uit het dagelijks leven van vroeger.

Een zoektocht naar een thuis

De leden van de Axelse Boerenkamer verzamelden decennialang, maar een vast onderkomen voor de collectie bleef lang uit. Pas in 1980 werd het oude postkantoor aan de Noordstraat in Axel een museum. Daar werd de collectie voor het publiek tentoongesteld, met de nadruk op de streekdracht van het Land van Axel.

In 2001 fuseerde de stichting met de vereniging Den Ouwen Woagen tot de Stichting Het Land van Axel, en de collectie werd uitgebreid met oude wagens, zoals koetsen en karren, en landbouwwerktuigen. Na de gemeentelijke herindeling van 2003 kwam het beheer van het museum, de stadsmolen en de watertoren uiteindelijk bij één stichting terecht. Toen het oude postkantoor te klein werd en niet meer aan de museale eisen voldeed, vond het museum een nieuwe plek in twee rijksmonumenten aan de Markt. In 2012 begonnen de restauratie en de bouw van een uitbreiding met een depot, en op 15 januari 2015 werd het museum officieel geopend.

Het gebouw als pronkstuk: de erfenis van de familie Antheunis

Wat Museum Het Warenhuis bijzonder maakt, is het gebouw zelf. Het museum ontleent zijn naam aan het voormalige warenhuis van de familie Antheunis: het winkelpand uit 1920, dat naast het woon-winkelpand uit 1909 staat. Beide zijn rijksmonumenten, en een nieuwbouwdeel uit 2014 met tentoonstellingsruimtes en een depot verbindt ze met elkaar. Volgens het museum geven de bijzondere architectuur en de gerestaureerde muur- en plafondschilderingen een extra dimensie aan de collectie.

Die schilderingen zijn het werk van schilder en decorateur Clement Benedictus Antheunis. Hij volgde opleidingen in Gent en Brussel en liet zich beïnvloeden door de opkomende art nouveau. Wanden, plafonds en glas-in-loodramen ontwierp en beschilderde hij zelf, ook als etalage van zijn kunnen voor de klanten. Toen een volgende generatie de winkel overnam, verdwenen de schilderingen achter het behang. Bij plannen voor een verbouwing werden ze herontdekt; het pand werd een monument, en de beschilderde wanden en plafonds zijn nu weer te zien.

Schatten van het Land van Axel

Binnen deze historische muren toont het museum streekdracht en gebruiksvoorwerpen die een beeld geven van het leven in het Land van Axel. De Axelse klederdracht bleef lang in gebruik, doordat het protestantse Axel geïsoleerd lag. Na ongeveer 1850 werd de dracht steeds uitgebreider, en rond 1870 zouden de typerende hoge ‘vleugels’ boven de schouders zijn ontstaan. Bij de vrouwendracht hoorde een snoer van bloedkoraal met een gouden slot, bij de mannendracht zilveren knopen op de broek, en ook rouw was aan de dracht af te lezen.

Daarnaast vertellen de wagens en landbouwwerktuigen over het boerenleven in de streek. De zorg van de stichting reikt verder dan de Markt: zij beheert ook de Axelse Watertoren uit 1936, die in januari 1937 werd geopend, en de Stadsmolen aan de Molenstraat uit 1750. Beide zijn rijksmonumenten. De drie locaties worden gerund door ruim tachtig vrijwilligers en een betaalde coördinator.

Van waarde voor nu en later

Dankzij de inzet van al die vrijwilligers kunnen nieuwe generaties met eigen ogen zien hoe hun voorouders in het Land van Axel leefden en werkten. Het museum geeft educatielessen in samenwerking met scholen uit de omgeving en toont regelmatig tijdelijke tentoonstellingen van hedendaagse kunstenaars, die doorgaans een band met de regio hebben.

Openingstijden en lopende tentoonstellingen staan op de website van Museum Het Warenhuis.

Dit artikel is geschreven door EachMoment, dat oude foto's, films en banden digitaliseert, als onderdeel van een reeks over lokaal erfgoed.